همه ما در زندگی لحظاتی را تجربه میکنیم که زمین زیر پایمان میلرزد. تصادف، از دست دادن عزیزان، یا دیدن یک صحنه ترسناک. بعد از این اتفاقات، احساس شوک و بیحسی کاملاً طبیعی است. اما سوالی که برای خیلیها پیش میآید این است: آیا این حال بد ماندگار است؟
خبر خوب این است که بر اساس جدیدترین تحقیقات علمی، “اختلال استرس پس از سانحه” (PTSD) سرنوشت قطعی شما نیست. یک مطالعه معتبر در سال ۲۰۲۱ نشان داده که ما میتوانیم قبل از اینکه زخمهای روحی کهنه شوند، جلوی آنها را بگیریم.
در این مقاله، به زبان ساده یاد میگیریم که چطور با راهکارهای علمی، روانمان را در برابر حوادث تلخ واکسینه کنیم.
تفاوت “شوک معمولی” با PTSD چیست؟
اول از همه باید بدانید که حال بدِ روزهای اول بعد از حادثه، بیماری نیست. به این حالت “استرس حاد” میگویند. مغز شما در حال تلاش است تا اتفاقی که افتاده را هضم کند.
تحقیقات نشان میدهد بسیاری از افراد به مرور زمان و با حمایت اطرافیان خوب میشوند. اما اگر علائم شما (مثل دیدن کابوس، تپش قلب شدید با یادآوری خاطره، یا دوری از مکانهای خاص) بیش از یک ماه طول کشید، یعنی زنگ خطر به صدا درآمده و باید دست به کار شوید.
قویترین سلاح در برابر PTSD: “حرف زدن هدفمند”
شاید فکر کنید بهترین راه فراموشی است، اما علم میگوید دقیقاً برعکس! طبق پژوهش Bisson و همکارانش، موثرترین روش برای اینکه شوک اولیه به یک بیماری دائمی تبدیل نشود، روشی به نام CBT-T (درمان شناختی-رفتاری متمرکز بر تروما) است.
این درمان چطور کار میکند؟
به زبان ساده، در این روش شما با کمک یک متخصص، به جای فرار از خاطره بد، به روشی امن با آن روبرو میشوید. مثل تمیز کردن یک زخم عفونی؛ اولش کمی دردناک است، اما تنها راهی است که باعث میشود زخم واقعاً خوب شود و جایش نماند. این تحقیق ثابت کرده که این روش برای کسانی که علائم شدید اولیه دارند، بهتر از هر دارویی عمل میکند.
آیا قرص آرامبخش بخوریم؟
خیلیها بلافاصله بعد از حادثه سراغ قرصهای آرامبخش میروند. اما جالب است بدانید این مطالعه نشان داده که داروها به اندازه رواندرمانی در پیشگیری از بروز PTSD موثر نیستند.
داروها ممکن است علائم فیزیکی شما را موقتاً کم کنند، اما آن “گره ذهنی” که باعث ترس شما شده را باز نمیکنند. پس قبل از مصرف خودسرانه دارو، حتماً گزینه “گفتگو درمانی تخصصی” را در نظر بگیرید.
نقشه راه: اگر حادثهای دیدیم، چه کنیم؟
بر اساس نتایج این تحقیق، اگر شما یا عزیزتان حادثهای تلخ را تجربه کردید، این ۳ قدم طلایی را بردارید:
-
به خودتان زمان بدهید: هفتههای اول، گریه کردن، ترسیدن و بیخوابی طبیعی است. به خودتان فشار نیاورید که “قوی باشید”.
-
علائم را رصد کنید: اگر دیدید بعد از چند هفته هنوز صحنههای حادثه جلوی چشمتان رژه میروند و زندگیتان مختل شده، منتظر نمانید.
-
سراغ متخصص بروید: دنبال روانشناسی باشید که تخصص “تروما” دارد. به یاد داشته باشید که طبق علم، “مداخله چند جلسه ای” در همان ماههای اول، میتواند شما را از سالها رنج نجات دهد.
سوالات متداول (FAQ)
آیا هر کسی که حادثه بدی را تجربه کند، حتماً دچار PTSD میشود؟
خیر. بسیاری از افراد پس از یک حادثه دچار استرس و ناراحتی میشوند، اما به مرور زمان و با حمایت اطرافیان بهبود مییابند. این مقاله نشان میدهد که مداخلات درمانی بیشتر برای کسانی لازم است که علائم “اختلال استرس حاد” (ASD) را نشان میدهند و در خطر تبدیل شدن آن به PTSD هستند.
آیا مصرف دارو بلافاصله بعد از حادثه جلوی PTSD را میگیرد؟
شواهد موجود در این مطالعه نشان میدهد که روشهای رواندرمانی (مانند CBT-T) نتایج قویتری نسبت به دارودرمانی در مرحله پیشگیری داشتهاند. بنابراین، قرصها به تنهایی ممکن است راه حل نهایی برای پیشگیری نباشند و گفتگودرمانی اولویت دارد.
چه زمانی باید برای درمان اقدام کنیم؟
اگر علائم شوک، ترس و اضطراب شما در هفتههای اول کاهش نیافت و زندگی روزمرهتان را مختل کرد (تشخیص احتمالی اختلال استرس حاد)، این بهترین زمان برای شروع مداخلات پیشگیرانه است تا از بروز PTSD کامل جلوگیری شود.
آیا مشاوره گروهی یا دریفینگ (Debriefing) تاثیری دارد؟
این مطالعه تأکید اصلی خود را بر روی درمانهای فردی و متمرکز بر تروما (CBT-T) گذاشته است و آن را به عنوان قویترین مداخله معرفی میکند. برخی روشهای قدیمیتر مثل “تخلیه روانی اجباری” (Debriefing) برای همه توصیه نمیشوند و گاهی ممکن است بیاثر باشند.
کلام آخر
پیام اصلی علم امروز این است: شما قربانی همیشگی گذشته نیستید. PTSD قابل پیشگیری است. اگر احساس میکنید بارِ روی دوشتان سنگین شده، کمک گرفتن نشانه ضعف نیست؛ بلکه هوشمندانهترین کاری است که برای آیندهتان انجام میدهید.
منبع علمی: مطالعه Bisson و همکاران (2021) منتشر شده در ژورنال ScienceDirect.
