توهم (Hallucination): اختلال در حواس
توهم به تجربهی یک حس (دیدن، شنیدن، چشیدن، بوییدن یا لمس کردن) گفته میشود در حالی که هیچ محرک خارجی واقعی برای آن حس وجود ندارد. به عبارت دیگر، فرد چیزی را با یکی از حواس پنجگانهی خود درک میکند که در دنیای واقعیت وجود خارجی ندارد، اما برای خود او کاملاً واقعی به نظر میرسد.
ویژگیهای کلیدی توهم:
- مرتبط با حواس پنجگانه است.
- یک تجربهی ادراکی است.
- هیچ منبع خارجی و واقعی ندارد.
انواع و مثالهای توهم:
- توهم شنوایی (شایعترین نوع):
مثال: فرد صدایی را میشنود که به او دستور میدهد کاری را انجام دهد یا در مورد او با دیگران صحبت میکند، در حالی که هیچکس در اطراف او نیست. شنیدن صدای موسیقی، زنگ یا همهمه نیز از این نوع است. - توهم بینایی:
مثال: فرد یک شخص، یک حیوان یا اشیای نورانی را در اتاق میبیند که دیگران قادر به دیدن آن نیستند. - توهم لامسه:
مثال: فرد احساس میکند حشراتی روی پوستش راه میروند یا کسی او را لمس میکند، در حالی که هیچ عامل فیزیکی وجود ندارد. - توهم بویایی و چشایی:
مثال: فرد بوی نامطبوعی مانند بوی گوگرد یا طعم عجیبی مانند طعم فلز را حس میکند، بدون اینکه منشأ واقعی برای آن وجود داشته باشد.
هذیان (Delusion): اختلال در باور
هذیان به یک باور بسیار قوی و غیرقابل تغییر گفته میشود که با واقعیت، منطق و فرهنگ فرد در تضاد است. نکتهی مهم این است که حتی با ارائهی شواهد و مدارک محکم برای رد این باور، فرد هذیانی همچنان بر درستی عقیدهی خود پافشاری میکند.
ویژگیهای کلیدی هذیان:
- مرتبط با فکر و باور است.
- یک تجربهی شناختی است.
- یک باور غلط و ریشهدار است که با منطق و شواهد متزلزل نمیشود.
انواع و مثالهای هذیان:
- هذیان گزند و آسیب (شایعترین نوع):
مثال: فرد معتقد است که سازمانهای اطلاعاتی او را تعقیب میکنند، برای او توطئه چیدهاند یا همسایهها قصد مسموم کردن او را دارند. - هذیان خودبزرگبینی:
مثال: فرد باور دارد که یک شخصیت بسیار مهم تاریخی یا مذهبی است، قدرتهای ماورایی دارد یا یک کشف علمی بزرگ کرده که دیگران از درک آن عاجزند. - هذیان حسادت:
مثال: فرد بدون هیچ دلیل و مدرکی، به طور بیمارگونهای معتقد است که شریک عاطفیاش به او خیانت میکند. - هذیان اروتومانیک (عشق):
مثال: فرد به این باور رسیده است که یک شخص مشهور (مانند یک بازیگر سینما) عاشق اوست و از طریق پیامهای مخفی در رسانهها با او ارتباط برقرار میکند.
جدول مقایسه توهم و هذیان
| ویژگی | توهم (Hallucination) | هذیان (Delusion) |
|---|---|---|
| ماهیت اصلی | اختلال در ادراک حسی | اختلال در محتوای فکر (باور) |
| چیستی | تجربهی حسی بدون محرک خارجی | باور غلط و تزلزلناپذیر |
| حوزه درگیری | حواس پنجگانه | افکار، عقاید و قضاوتها |
| مثال کلیدی | “من صدایی میشنوم که کسی دیگر نمیشنود.” | “من باور دارم که تحت تعقیب هستم.” |
ممکن است یک فرد به طور همزمان هم دچار توهم و هم هذیان باشد. برای مثال، فردی که توهم شنوایی دارد (صداهایی میشنود)، ممکن است بر اساس آن یک هذیان گزند و آسیب پیدا کند (این صداها متعلق به جاسوسانی است که قصد آسیب رساندن به او را دارند).
- توهم (Hallucination): یک تجربهی حسی است (شنیدن، دیدن، لمس و…) که بدون وجود محرک خارجی واقعی رخ میدهد.
- هذیان (Delusion): یک باور و فکر غلط و تزلزلناپذیر است (مانند باور به اینکه تحت تعقیب هستید).
درصد شیوع انواع توهم (Hallucinations)
این درصدها بر اساس مطالعات علمی، به خصوص در بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی گزارش شدهاند.
| نوع توهم | درصد شیوع تخمینی (در اسکیزوفرنی) |
|---|---|
| شنوایی (Auditory) | ۶۰٪ – ۸۰٪ |
| بینایی (Visual) | ۱۶٪ – ۷۲٪ (میانگین ~۲۷٪) |
| لامسه (Tactile) | ۵٪ – ۲۷٪ |
| بویایی (Olfactory) | ۱٪ – ۲۷٪ |
| چشایی (Gustatory) | ۱٪ – ۱۴٪ |
منابع اصلی:
- PubMed Central (PMC)
- Schizophrenia Bulletin & Psychological Medicine
- DSM-5-TR
توهم (Hallucination)؛ نشانهای قابل توجه در برخی بیماریهای روانی
توهم یکی از علائم اصلی اختلالات سایکوتیک (روانپریشی) است، اما در سایر بیماریهای روانی نیز ممکن است دیده شود:
۱. اسکیزوفرنی
- شایعترین بیماری همراه با توهم.
- شایعترین نوع: توهم شنوایی (صدای صحبت، خنده، دستور، موسیقی).
- توهم بینایی، لامسه، بویایی و چشایی نیز ممکن است.
۲. اختلال دوقطبی
- در دورههای مانیا یا افسردگی شدید ممکن است همراه با توهم باشد.
- توهمهای همخوان و ناهمخوان با خلق وجود دارد.
۳. افسردگی شدید با ویژگیهای روانپریشی
- توهمهای صوتی و بویایی با مضامین گناه، مرگ یا بیارزشی.
۴. زوال عقل (دمانس)
- دمانس با اجسام لویی و آلزایمر: توهمهای بینایی رایج.
- ممکن است با پارانویا و توهمهای شنوایی همراه باشد.
۵. PTSD
- فلشبکهای شدید به شکل توهم.
- توهمهای گذرا تحت استرس شدید.
۶. سایر موارد
- اختلال شخصیت مرزی: توهمهای گذرا.
- اختلال اسکیزوافکتیو: ترکیب علائم خلقی و سایکوتیک.
۷. سایر دلایل:
- ترک مواد یا الکل: توهم شدید، بهویژه لامسه و بینایی (مثل دلیریوم ترمنس).
- بیماریهای جسمی و عصبی: مانند صرع، تومور مغزی، تب بالا، نارسایی کلیه/کبد، و برخی عفونتها.
در نهایت، تشخیص علت دقیق توهم نیازمند ارزیابی روانپزشک یا نورولوژیست است.
برای اشنا شدن با نوهم از نوع شنیداری ویدیویی قرار داده شده است که فرد دارای توهم شنیداری در حال تجربه آن است
۲ ویدیو دیگر در باره توهمات از نوع دیداری قرار داده شد
در آخر اگر علاقه به دانستن بیشتر درباره اختلال اسکیزوفرنی دارید شمارو ارجاع میدم به فیلم :
