اهمیت دانستن حقوق مراجعان
تصور کنید وارد اتاق روانشناس میشوید و از هیچکدام از حقوق خود خبری ندارید؛ ممکن است دچار احساس سردرگمی یا حتی ترس شوید که تأثیر منفی روی روند درمانتان داشته باشد. اما وقتی حقوق خود را بشناسید، میتوانید با آرامش بپذیرید که هر چیزی که میگویید محرمانه است، میتوانید درباره مراحل درمان آگاه باشید و اگر مشکلی پیش آمد، بدانید راههای قانونی برای پیگیری وجود دارد. حقوق شما تضمین میکند که اطلاعاتتان محفوظ بماند و روانشناس موظف است اصول اخلاقی را رعایت کند. بنابراین، این آگاهی باعث میشود شما از جایگاه یک مراجع ساده به یک همکار فعال و آگاه در فرآیند درمان تبدیل شوید.
مهمترین حقوق شما در روانشناسی
-
حفظ محرمانگی و اسرار جلسه: شما حق دارید مطمئن باشید هر چه در جلسه گفتید محرمانه میماند. روانشناس موظف است بدون اجازه شما هیچ اطلاعاتی را به بیرون ندهد، مگر مواردی که قانوناً لازم باشد (مثل خطر جدی برای شما یا دیگران). این تضمین اعتماد اساسی بین شما و روانشناس است که فضای امنی برای صحبت فراهم میکند.
-
اطلاعرسانی شفاف درباره روند درمان: قبل از شروع هر نوع درمان باید روانشناس با شما درباره نحوه و هدف درمان، تعداد جلسات، روشها و هزینهها به صورت کامل و شفاف صحبت کند. اینطوری شما با خیال راحت میدانید که چه انتظاری باید داشته باشید و میتوانید مشارکت فعالتری در تصمیمگیریها داشته باشید.
-
رضایت آگاهانه: هیچ اقدام درمانی بدون رضایت کامل و آگاهانه شما نباید انجام شود. این یعنی روانشناس باید مزایا، معایب و ریسکهای احتمالی درمان را توضیح دهد و شما با تمام اطلاعات تصمیم بگیرید که حاضر به ادامه هستید یا نه.
-
حق اعتراض و شکایت: اگر احساس کردید روانشناس رفتاری غیرحرفهای دارد یا حقوق شما را نادیده گرفته، میتوانید شکایت کنید. سازمان نظام روانشناسی و مشاوره مسئول رسیدگی به این شکایات است و حق پیگیری قانونی شما تضمین شده است. این امر سبب میشود رابطه درمانی سالم و حرفهای باقی بماند و حقوق دو طرف به خوبی حفظ شود.
-
حق انتخاب و پایان دادن به درمان: شما هر زمان که بخواهید حق دارید درمان را متوقف کنید یا روانشناس خود را تغییر دهید، بدون اینکه مجبور به توضیح باشید. این حق به شما کنترل و اختیار در مسیر درمان میدهد و باعث میشود هیچگاه در شرایط نابرابر قرار نگیرید.
-
ممنوعیت هرگونه رابطه خارج از درمان: روانشناس مجاز نیست خارج از فضای درمان رابطه مالی، عاطفی یا حرفهای با شما برقرار کند. این قانون برای حفظ سلامت روانی و اخلاقی جلسات بسیار مهم است.
-
نگهداری صحیح پرونده پزشکی و شرح حال: جمعآوری و نگهداری دقیق اطلاعات پزشکی و درمانی شما بخشی از تعهد روانشناس است که بتواند بهترین خدمات را ارائه دهد، اما این اطلاعات نیز باید محفوظ و محرمانه باقی بماند.
چالشها و نکات مهم در قوانین روانشناسی
گاهی رعایت قوانین در عمل با چالشهایی روبهرو میشود. مثلاً حفظ محرمانگی در شرایط اضطراری که روانشناس باید به قانون عمل کند ممکن است کمی پیچیده باشد. همچنین دریافت رضایت آگاهانه گاهی در مراجعهکنندگان با سطوح آگاهی و درک متفاوت، میتواند همراه با چالش باشد. از طرف دیگر، اگر مراجع درمان را به هر دلیلی قطع کند، لازم است روانشناس واکنش حرفهای و کاملاً احترامآمیز داشته باشد. این موارد نیازمند آگاهی عمیق از حقوق و مسئولیتهای دو طرف است تا هیچیک احساس آسیب یا بیاحترامی نکنند.
سازمان نظام روانشناسی و حمایت از حقوق شما
سازمان نظام روانشناسی و مشاوره جمهوری اسلامی ایران نهادی است که به صورت قانونی و مستقل از دولت تشکیل شده است تا نه تنها حقوق مراجعان بلکه حقوق صنفی روانشناسان را هم حمایت کند. این سازمان پروانه حرفهای روانشناسان را صادر میکند، نظارت بر فعالیت تخصصی آنها دارد و مرجع رسیدگی به تخلفات و شکایات است. به علاوه، این سازمان نظامنامه اخلاق حرفهای را تدوین کرده که مطابق آن روانشناسان موظف هستند خدمات خود را طبق موازین علمی، قانونی و اخلاقی ارائه دهند. برای مطالعه دقیقتر، میتوانید فایل کامل قوانین تصویبشده و نظامنامههای این سازمان که در اخر مقاله قرار داده شده را دریافت و مطالعه کنید تا آگاهی کاملتری از حقوق خود داشته باشید.
دانستن و رعایت این حقوق باعث میشود اگر به فکر مراجعه به روانشناس هستید یا در حال درمان هستید، با خیالی آسوده و اعتماد بیشتر همراه شوید. یادتان باشد که شما تنها نیستید و میتوانید از حقوق خود به عنوان یک انسان و مراجع با ارزش دفاع کنید و بهترین نتایج را در مسیر سلامت روان تجربه نمایید.
